Είναι πολύ διαδεδοµένη υπό-οικογένεια στις τροπικές περιοχές και κυρίως στη Ν. Αµερική. Αν και δεν υπάρχουν στην χώρα µας, η αναφορά σ’ αυτές κρίνεται αναγκαία για µια ολοκληρωµένη γνώση των ειδών µελισσών που υπάρχουν στον πλανήτη µας και επειδή η συνεισφορά τους στην επικονίαση είναι αναµφισβήτητη, αν σκεφτεί κανείς ότι ήταν οι µόνες µέλισσες µαζί µε τους βοµβίνους και τα µοναχικά είδη που υπήρχαν στην Αµερική µέχρι τον 17ο αιώνα, όταν και εισήχθηκε η κοινή µέλισσα.

Είναι κοινωνικά έντοµα µε κάποιες διαφορές στη βιολογία και οικολογία τους από τις κοινές µέλισσες. Κατασκευάζουν τις φωλιές τους στο έδαφος, σε κορµούς δένδρων ή σε φωλιές τερµιτών. Οι µέλισσες αυτές είναι γνωστές από την εποχή των ‘Ινκας και των Αζντέκων και οι σηµερινοί κάτοικοι των περιοχών αυτών τις κρατούν σε ξύλινες κυλινδρικές κατασκευές (O’Toole & Raw, 1991).

Το γένος Trigona περιλαμβάνει πάνω από 80 είδη που απαντώνται στην Νότια και Κεντρική Αμερική, στα πεδινά του Μεξικού και των νησιών της Καραϊβικής. Μπορούν να εμφανιστούν σε δάση, σαβάνες και ανθρωπογενή περιβάλλοντα. Οι μέλισσες Trigona ζούν όλο το χρόνο, αν και είναι λιγότερο ενεργές σε ψυχρά περιβάλλοντα.

Τα σπουδαιότερα γένη είναι οι Melipona και οι Trigona. Οι µέλισσες αυτές λέγονται άκεντρες όχι γιατί δεν έχουν κεντρί αλλά γιατί δεν το χρησιµοποιούν ενάντια στους εχθρούς τους. Συνήθως ενοχλούν τον κάθε εισβολέα µπαίνοντας στα αυτιά, στο στόµα και στις µύτες του σε µεγάλους αριθµούς, τον δαγκώνουν δυνατά και κάποια είδη παράγουν επίσης δηλητήριο ή καυστικό υγρό που το διοχετεύουν µε το δάγκωµα (O’Toole & Raw, 1991).

Melipona είναι ένα γένος μελισσών, ευρέως διαδεδομένων σε ζεστές τροπικές περιοχές, από τη Σιναλόα και την Ταμαουλίπα (Μεξικό) έως το Τουκουμάν και Μισιονές (Αργεντινή). Τουλάχιστον 40 είδη είναι γνωστά. Ο μεγαλύτερος παραγωγός μελιού από τις μέλισσες Melipona στο Μεξικό είναι στην πολιτεία Yucatán όπου οι μέλισσες μελετώνται σε ένα διαδραστικό πάρκο που ονομάζεται “Bee Planet” που βρίσκεται στο Cuxtal Ecological Reserve.

Πολλές φορές η είσοδος της φωλιάς εξέχει σα σωλήνας έξω από την κυρίως φωλιά. Για να σχηµατίσουν τη φωλιά τους εκκρίνουν κερί, συλλέγουν πρόπολη, προσθέτουν λάσπη και φύλλα και την επενδύουν εσωτερικά. Κατασκευάζουν κατακόρυφα κελιά από κερί για την αποθήκευση γύρης και µελιού αλλά και για την ανάπτυξη των ατελών µορφών του γόνου.

Μέλισσα Trigona fulviventris στην είσοδο της φωλιάς της. Αποτελεί ένα είδος άκεντρης μέλισσας και βρίσκεται σε περιοχές της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής. Είναι μια από τις μεγαλύτερες και πιο διαδεδομένες μέλισσες του γένους της.

Τα κελιά του γόνου έχουν άνοιγµα προς τα πάνω, βρίσκονται σε ειδική περιοχή της φωλιάς και πολλές φορές (στις Melipona) σχηµατίζουν παράλληλες επίπεδες επιφάνειες και περικλείονται από ειδικό κάλυµµα. Σε µερικά είδη του γένους Trigona, τα κελιά έχουν διαφορετικό µέγεθος για την προνύµφη της εργάτριας, του κηφήνα ή της βασίλισσας. Όπως και στις µοναχικές µέλισσες, το κάθε κελί εφοδιάζεται µία µόνο φορά µε τροφή, και αφού τοποθετηθεί το αυγό, σφραγίζεται.

Το εσωτερικό μιας φωλιάς Melipona scutellaris (άκεντρη μέλισσα), με το εξωτερικό περίβλημα να έχει αφαιρεθεί μερικώς ώστε να φανούν τα κελιά του γόνου.

Η συζευγµένη βασίλισσα είναι πολύ µεγαλύτερη από τις εργάτριες, εκκρίνει φεροµόνες και καταβροχθίζει τα τυχόν αυγά εργατριών που ωοτοκούν πριν ωοτοκήσει η ίδια. Έτσι, εφοδιάζεται µε επιπλέον πρωτεΐνες για την ανάπτυξη των γονάδων της και κρατά σε συνοχή την κοινωνία ‘καταστέλλοντας κάθε ανταρσία’. Όταν η κοινωνία µεγαλώσει και ο διαθέσιµος χώρος της φωλιάς περιοριστεί, τότε κάποιες εργάτριες βρίσκουν µία νέα φωλιά, κατασκευάζουν κελιά, τα εφοδιάζουν µε τροφή και όταν η νέα βασίλισσα εκκολαφθεί φεύγει και εγκαθίσταται στην νέα φωλιά µαζί µε µέρος της παλιάς κοινωνίας. Η βασίλισσα ζευγαρώνει µόνο µία φορά (Michener, 1974).

Μία μέλισσα Trigona fulviventris συλλέγει γύρη.

Στις κοινωνίες των άκεντρων µελισσών παρατηρούνται διάφοροι τρόποι επικοινωνίας και µετάδοσης πληροφοριών, κύρια για τη θέση της τροφής. Ο απλούστερος τρόπος επικοινωνίας, είναι η οσµή της γύρης και του νέκταρος που υπάρχουν ή εισέρχονται στη φωλιά. ‘Ένας περισσότερο εξελιγµένος τρόπος επικοινωνίας είναι το µαρκάρισµα της θέσης τροφής µε φεροµόνη, ή το µαρκάρισµα του µονοπατιού που οδηγεί στη θέση της τροφής. ‘Άλλοι τρόποι, είναι το συννόδεµα, για λίγο, µιας νέας εργάτριας προς την κατεύθυνση της φωλιάς ή οι φιγούρες ζικ-ζακ που κάνουν οι µέλισσες στη φωλιά µε σύγχρονη δηµιουργία ήχων που η διάρκειά τους δηλώνει την απόσταση της τροφής (παρόµοια µε τις κοινές µέλισσες). ‘Έχει επίσης παρατηρηθεί ότι οι άκεντρες µέλισσες πετούν για να συλλέξουν τροφή σε µικρές οµάδες και αυτό έχει σαν αποτέλεσµα πολλές µέλισσες µαζί να γνωρίζουν την ίδια θέση τροφής (Lindauer, 1961).

Πηγές:
ΒΙΟ-ΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΑΛΛΩΝ ΕΙ∆ΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ, ∆ρ. Φανή Χατζήνα, Ινστ. Μελισσοκοµίας hellenic-beeresearch.gr
Wikipedia.org
USGS Bee Inventory and Monitoring Lab from Beltsville, Maryland, USA – Stingless bee 3, f, side, peru
Trigona fulviventris photos by François Sidot, francoissidot.com and R. Coville.

Επιμέλεια άρθρου: MelissokomiaNet.gr