Οι εργάτριες μπορούν να αντιλαμβάνονται προβλήματα μέσα σε σφραγισμένα κελιά πριν ο μελισσοκόμος δει εμφανή συμπτώματα. Τα χημικά σήματα του γόνου συμμετέχουν σε αυτή την αναγνώριση και μπορούν να ενεργοποιούν το άνοιγμα του κελιού και την απομάκρυνση του αναπτυσσόμενου ατόμου.

Μικρά μόρια, σημαντική πληροφορία

Ημιχημικά ονομάζονται οι ουσίες που μεταφέρουν πληροφορία μεταξύ οργανισμών και επηρεάζουν τη συμπεριφορά του αποδέκτη. Οι φερομόνες είναι χημικά σήματα μεταξύ ατόμων του ίδιου είδους. Άλλες κατηγορίες σημάτων λειτουργούν μεταξύ διαφορετικών ειδών.

Στις μέλισσες η χημική επικοινωνία συμμετέχει στον συναγερμό, στη συγκέντρωση, στη στρατολόγηση και στην αναπαραγωγή. Στη γονοφωλιά, μας ενδιαφέρουν ιδιαίτερα οι μεταβολές των σημάτων που σχετίζονται με την κατάσταση του γόνου.

Ένας γόνος μπορεί να είναι προβληματικός λόγω παρασιτισμού από Varroa ή άλλης επιβάρυνσης, όπως υψηλού ιικού φορτίου. Η απουσία ορατού ακάρεος δεν αποτελεί απόδειξη ότι το άτομο είναι υγιές.

Από την ανίχνευση στην απομάκρυνση

Η υγιεινή συμπεριφορά περιλαμβάνει διαδοχικά στάδια: αναγνώριση ενός προβλήματος, αποσφράγιση και απομάκρυνση του γόνου. Οι εργάτριες δεν ολοκληρώνουν υποχρεωτικά όλα τα στάδια σε κάθε κελί.

Η απώλεια του συγκεκριμένου ατόμου μπορεί να ωφελεί το σύνολο, περιορίζοντας εστίες προσβολής. Αυτή είναι μια μορφή κοινωνικής άμυνας. Δεν σημαίνει ότι κάθε απομάκρυνση οφείλεται στην ίδια αιτία ή ότι εξαλείφονται όλα τα παράσιτα και παθογόνα.

Νεκρός γόνος και ζωντανός γόνος σε καταπόνηση

Η αναγνώριση νεκρού γόνου δεν είναι ταυτόσημη με την αναγνώριση ζωντανού αλλά παρασιτισμένου ή ασθενούς γόνου. Οι χημικές ενδείξεις μπορεί να διαφέρουν και οι δοκιμές να εξετάζουν διαφορετικές πλευρές της συμπεριφοράς.

Η νεκροφόρηση, δηλαδή η απομάκρυνση νεκρών ατόμων, έχει συνδεθεί με ουσίες όπως το ελαϊκό οξύ. Η παρουσία τέτοιων σημάτων δεν αποδεικνύει ότι οι εργάτριες θα αναγνωρίζουν με την ίδια αποτελεσματικότητα κάθε παρασιτισμένο κελί.

Έχουν επίσης περιγραφεί συγκρίσεις με συμπεριφορές μυρμηγκιών, όπου χημικά σήματα συνδέονται με απομάκρυνση του περιβλήματος προβληματικού γόνου. Πρόκειται για ενδιαφέρουσα ερευνητική συγγένεια, όχι απόδειξη ότι όλα τα κοινωνικά έντομα χρησιμοποιούν ακριβώς τον ίδιο μηχανισμό.

Τι αποκάλυψε η χημική ανάλυση

Για να μελετηθούν τα σήματα, παραλαμβάνονται ουσίες από την εφυμενίδα, την εξωτερική επιφάνεια του γόνου, και αναλύονται με αέρια χρωματογραφία και φασματομετρία μάζας, GC–MS. Η μέθοδος διαχωρίζει συστατικά και βοηθά στην ταυτοποίηση και ποσοτικοποίησή τους.

Στη συγκεκριμένη ερευνητική προσέγγιση, σημαντικές διαφορές αφορούσαν ποσότητες ουσιών που υπήρχαν και σε υγιή γόνο. Δεν αναζητούμε συνεπώς πάντοτε μια αποκλειστική «οσμή ασθένειας» που εμφανίζεται μόνο όταν υπάρχει πρόβλημα. Ακολούθησαν σύνθεση ουσιών και δοκιμές μειγμάτων, οδηγώντας στην ανάπτυξη της δοκιμής οσμών προβληματικού γόνου, UBO, και του εργαλείου UBeeO. Η πρωτογενής μελέτη των ηχημικών εξετάζει τη χρησιμότητα αυτής της απόκρισης στην επιλογή αποικιών.

Τι σημαίνει για την επιλογή μελισσιών

Δεν χαρακτηρίζουμε ένα μελίσσι ως ανθεκτικό μόνο επειδή καθάρισε γρήγορα μία περιοχή γόνου. Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι δοκιμάστηκε, πώς βαθμολογήθηκε και αν η επίδοση συνδέεται με πραγματικά χαμηλό παρασιτισμό και καλή υγεία στην πορεία.

Η επιλογή υγιεινής συμπεριφοράς έχει αξία όταν συνδυάζεται με καταγραφές, επαναληπτική αξιολόγηση και έλεγχο των υπόλοιπων παραγωγικών χαρακτηριστικών. Δεν καταργεί την παρακολούθηση της Varroa.