Φανταστείτε να ζείτε σε ένα σπίτι με 20.000 συγκάτοικους, χωρίς καλοριφέρ, χωρίς ηλεκτρικές κουβέρτες, και με την εξωτερική θερμοκρασία να κατρακυλάει στους -20°C. Ακούγεται σαν εφιάλτης, έτσι δεν είναι; Για τις μέλισσες όμως, αυτό είναι απλά ένας τυπικός χειμώνας – και η επιβίωση δεν είναι μόνο δυνατή, αλλά και ένα θαύμα μηχανικής και συνεργασίας που θα μπορούσε να κάνει ακόμα και τους καλύτερους μηχανικούς της NASA να νιώσουν ζήλια.
Πώς το καταφέρνουν αυτά τα μικροσκοπικά πλάσματα; Τι μυστικά κρύβει η κυψέλη που μας ξεφεύγουν; Ας ξεδιπλώσουμε μαζί αυτό το συναρπαστικό μυστήριο της φύσης.
Η Κυψέλη: Ένας ζωντανός θερμοσίφωνας
Ξέρετε πώς όταν κάνει κρύο μαζευόμαστε όλοι κοντά στο τζάκι; Οι μέλισσες έχουν εξελίξει αυτή την έννοια σε τελειότητα. Όταν η θερμοκρασία αρχίζει να πέφτει, οι εργάτριες μέλισσες σχηματίζουν έναν τεράστιο χειμερινό σμήνος – μια πυκνή, σφαιρική μάζα από χιλιάδες σώματα που λειτουργεί σαν ένας οργανικός θερμοσίφωνας.
Αυτή η δομή δεν είναι τυχαία. Οι μέλισσες στο εξωτερικό στρώμα του σμήνου πακετάρονται τόσο σφιχτά που σχηματίζουν έναν ζωντανό μονωτικό μανδύα, παρόμοιο με τα τοιχώματα ενός ισοθερμικού δοχείου. Μέσα σε αυτόν τον προστατευτικό φλοιό, η θερμοκρασία διατηρείται σταθερά μεταξύ 35-37°C – περίπου όσο και η δική μας θερμοκρασία σώματος!
Η Τέλεια αρχιτεκτονική του σμήνους
Η δομή του χειμερινού σμήνου είναι μια αριστοτεχνία μηχανικής:
- Εξωτερικό στρώμα: 5-8 cm πυκνά πακεταρισμένες μέλισσες που ενεργούν ως μόνωση
- Μεσαίο στρώμα: Μέλισσες που μετακινούνται για να διατηρούν την κυκλοφορία της θερμότητας
- Πυρήνας: Η βασίλισσα και οι νεότερες μέλισσες όπου η θερμοκρασία είναι πιο σταθερή
- Κενά διαδρόμων: Μικρά κανάλια που επιτρέπουν την κυκλοφορία του αέρα και την ανταλλαγή θέσεων
Οι Θερμάστριες μέλισσες: Τα Καλοριφέρ με φτερά
Αλλά περιμένετε – πώς ακριβώς παράγουν αυτή τη θερμότητα χωρίς καμινέτο ή ηλεκτρική αντίσταση;
Εδώ έρχεται το πιο εντυπωσιακό κομμάτι: οι μέλισσες χρησιμοποιούν τους πτητικούς μύες τους ως γεννήτριες θερμότητας. Αποσυνδέουν τους μύες τους από τα φτερά τους (ναι, μπορούν να το κάνουν αυτό!) και τους συσπούν γρήγορα, δημιουργώντας τριβή – ακριβώς όπως τρίβουμε τα χέρια μας όταν κάνει κρύο, αλλά σε υπερένταση.
Αυτή η διαδικασία ονομάζεται θερμογένεση χωρίς πτήση, και είναι απίστευτα αποδοτική. Μια μέλισσα που λειτουργεί ως “θερμάστρια” μπορεί να ανεβάσει τη θερμοκρασία του θώρακά της στους 43°C – σχεδόν βραστό νερό!
Το Κόστος της επιβίωσης
Βέβαια, όλα αυτά έχουν ένα κόστος. Για να διατηρήσουν αυτή την παραγωγή θερμότητας, οι μέλισσες καίνε τεράστιες ποσότητες μελιού. Σκεφτείτε το μέλι σαν βενζίνη – το καύσιμο που τροφοδοτεί τον ζωντανό θερμοσίφωνα. Μια τυπική κυψέλη μπορεί να καταναλώσει 15-20 κιλά μελιού κατά τη διάρκεια ενός μέτριου χειμώνα!
Γι’ αυτό το λόγο οι μέλισσες δουλεύουν τόσο σκληρά όλο το καλοκαίρι και το φθινόπωρο – όχι μόνο για να φτιάξουν μέλι για εμάς, αλλά για να αποθηκεύσουν τα αποθέματα επιβίωσης του χειμώνα τους.
Η Βασίλισσα στο κέντρο του σύμπαντος
Μην φανταστείτε τη βασίλισσα μέλισσα σαν μια τεμπέλα μονάρχη που κάθεται σε θρόνο. Αντίθετα, είναι το πιο προστατευόμενο μέλος της κυψέλης – και για καλό λόγο. Χωρίς αυτήν, η κολωνία δεν έχει μέλλον.
Στο κέντρο του χειμερινού σμήνου, η βασίλισσα απολαμβάνει την πιο σταθερή θερμοκρασία. Οι εργάτριες που την περιβάλλουν δημιουργούν ένα μικρόκλιμα που παραμένει πάνω από 35°C ακόμα και όταν έξω υπάρχει μετεωρίτης από πάγο.
Ο Χορός της ανταλλαγής
Αλλά τι γίνεται με τις καημένες μέλισσες στο εξωτερικό στρώμα; Δεν παγώνουν;
Εδώ έρχεται μια ακόμα έκπληξη: οι μέλισσες εναλλάσσονται. Αυτές που βρίσκονται στην εξωτερική επιφάνεια και ψύχονται δεν μένουν εκεί επ’ αόριστον. Σε τακτικά διαστήματα, μετακινούνται προς το εσωτερικό για να ζεσταθούν και να ανατροφοδοτηθούν με μέλι, ενώ άλλες παίρνουν τη θέση τους στην πρώτη γραμμή του ψύχους.
Είναι σαν μια συνεχόμενη, αθόρυβη περιστροφή – ένας χορός επιβίωσης που διαρκεί ολόκληρο τον χειμώνα.
Η Μαγεία της κηρήθρας: Περισσότερο από ενα σπίτι
Η κηρήθρα δεν είναι απλώς μια αποθήκη μελιού ή ένας χώρος για γέννηση νέων μελισσών. Είναι ένα προηγμένο σύστημα ρύθμισης θερμοκρασίας που αξιοποιεί τις ιδιότητες του κεριού με τρόπους που μόλις τώρα αρχίζουμε να κατανοούμε.
Το κερί έχει εξαιρετικές θερμομονωτικές ιδιότητες. Λειτουργεί σαν ένα φυσικό σύστημα διπλής υάλωσης – απορροφά τη θερμότητα αργά και την απελευθερώνει ακόμα πιο αργά. Αυτό σημαίνει ότι η θερμοκρασία εντός της κηρήθρας αλλάζει πολύ λιγότερο από ό,τι έξω.
Τα Κενά κελιά: Στρατηγική ή τύχη;
Κάτι που ανακάλυψαν πρόσφατα οι επιστήμονες είναι ότι οι μέλισσες σκόπιμα αφήνουν κάποια κελιά κενά κοντά στο χειμερινό σμήνο. Αρχικά νομίζαμε ότι ήταν τυχαίο, αλλά τώρα καταλαβαίνουμε ότι αυτά τα κενά κελιά δημιουργούν τσέπες αέρα που λειτουργούν ως επιπλέον μόνωση – ακριβώς όπως τα κενά στους τοίχους των σύγχρονων σπιτιών!
Οι μέλισσες είναι αρχιτέκτονες που ανακάλυψαν την τεχνολογία της θερμομόνωσης εκατομμύρια χρόνια πριν από εμάς.
Το Παράδοξο του οξυγόνου και του διοξειδίου
Τώρα, σκεφτείτε το εξής: 20.000 ζωντανά πλάσματα παραμένουν συγκεντρωμένα σε έναν περιορισμένο χώρο για μήνες. Πώς αναπνέουν; Πώς δεν αναπτύσσεται μούχλα και υγρασία από όλες αυτές τις ανάσες;
Η απάντηση είναι μια υπέροχα σχεδιασμένη φυσική εξαέρωση. Οι μέλισσες, ακόμα και τον χειμώνα, διατηρούν μικρές ανοίξεις στην είσοδο της κυψέλης. Η διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ του ζεστού εσωτερικού και του παγωμένου εξωτερικού δημιουργεί ένα φυσικό ρεύμα αέρα που απομακρύνει το διοξείδιο του άνθρακα και την υγρασία, ενώ φέρνει φρέσκο οξυγόνο.
Οι Εξαεριστές της κυψέλης
Ορισμένες εργάτριες μέλισσες αναλαμβάνουν το ρόλο των “εξαεριστών”. Τοποθετούνται κοντά στις ανοίξεις και φτερουγίζουν, δημιουργώντας ελεγχόμενες ροές αέρα που βοηθούν στη ρύθμιση της υγρασίας και του οξυγόνου. Είναι σαν ζωντανά ανεμιστηράκια – αλλά με έναν πολύ πιο εκλεπτυσμένο αισθητήρα για το τι χρειάζεται η κυψέλη.
Η Ομαδική νοημοσύνη: Χωρίς αφεντικό, αλλά με απόλυτο συντονισμό
Ένα από τα πιο συναρπαστικά μυστήρια της κυψέλης είναι πώς 20.000 μέλισσες συντονίζουν όλες αυτές τις πολύπλοκες δραστηριότητες χωρίς κεντρικό διοικητήριο.
Η βασίλισσα δεν δίνει εντολές. Δεν υπάρχει “διευθυντής επιχειρήσεων” που να κατανέμει καθήκοντα. Αντίθετα, κάθε μέλισσα παίρνει αποφάσεις βασισμένες σε τοπικές πληροφορίες που λαμβάνει μέσω χημικών σημάτων (φερομονών), δόνησης, και άγγιγμα με τις άλλες.
Το Φαινόμενο της αναδυόμενης συμπεριφοράς
Αυτό που οι επιστήμονες ονομάζουν “αναδυόμενη νοημοσύνη” (swarm intelligence) είναι η ικανότητα ενός συστήματος να εμφανίζει έξυπνη συμπεριφορά σε επίπεδο ομάδας, ενώ κανένα μεμονωμένο άτομο δεν έχει την πλήρη εικόνα.
Σκεφτείτε το έτσι: καμία μέλισσα δεν “γνωρίζει” ότι η κυψέλη πρέπει να διατηρεί τη θερμοκρασία στους 35°C. Αλλά όλες μαζί, ανταποκρινόμενες σε απλούς κανόνες (“αν έχω κρύο, πήγαινε πιο κοντά”, “αν έχει υπερβολική ζέστη, φτερούγισε πιο δυνατά”), δημιουργούν έναν τέλειο θερμοστάτη.
Η Διατροφική στρατηγική: Μέλι ως καύσιμο
Είπαμε νωρίτερα ότι οι μέλισσες καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες μελιού τον χειμώνα. Αλλά πώς ακριβώς το διαχειρίζονται; Δεν μπορούν να πάνε για ψώνια στο σούπερ μάρκετ αν τελειώσουν τα αποθέματα!
Το μέλι είναι το τέλειο καύσιμο για αυτή τη δουλειά:
- Υψηλή ενεργειακή πυκνότητα: 1 κιλό μέλι παρέχει περίπου 3,000 θερμίδες
- Μακρά διάρκεια ζωής: Το μέλι δεν χαλάει ποτέ (κυριολεκτικά!)
- Εύκολη πρόσβαση: Αποθηκεύεται σε κελιά γύρω από το σμήνο
- Γρήγορη μετατροπή: Οι μέλισσες το μεταβολίζουν σχεδόν ακαριαία σε ενέργεια
Η Διαδικασία Τροφοδοσίας
Οι μέλισσες στο εσωτερικό του σμήνου έχουν πρόσβαση στα κελιά με μέλι. Τρέφονται και ανταλλάσσουν τροφή με τις συντρόφισσές τους μέσω ενός συστήματος που ονομάζεται τροφαλλαξία – μια στόμα-με-στόμα μεταφορά υγρής τροφής.
Αυτό επιτρέπει σε όλες τις μέλισσες, ακόμα και σε αυτές στο εξωτερικό στρώμα που δεν μπορούν να αφήσουν τη θέση τους, να λαμβάνουν τροφή χωρίς να διαταράξουν τη δομή του σμήνου.
Όταν ο Χειμώνας είναι πολύ σκληρός: Οι τακτικές επιβίωσης
Μερικές φορές, ο χειμώνας είναι τόσο σκληρός που ακόμα και αυτό το εκπληκτικό σύστημα τεντώνεται στα όριά του. Τι κάνουν οι μέλισσες όταν η θερμοκρασία πέσει κάτω από τους -30°C;
Το Σμίκρυνση του σμήνους
Όταν το κρύο γίνεται ακραίο, οι μέλισσες συρρικνώνουν τον σμήνο ακόμα περισσότερο. Πακετάρουν ακόμα πιο σφιχτά, θυσιάζοντας χώρο για ασφάλεια. Αυτό μειώνει την επιφάνεια που εκτίθεται στο ψύχος και ελαχιστοποιεί τις απώλειες θερμότητας.
Σε ακραίες περιπτώσεις, όταν τα αποθέματα μελιού είναι χαμηλά, οι μέλισσες μπορούν να μπουν σε μια κατάσταση μειωμένου μεταβολισμού. Είναι σαν μια ελαφριά χειμερία νάρκη – μειώνουν τις λειτουργίες τους στο ελάχιστο για να εξοικονομήσουν καύσιμο.
Αυτό, βέβαια, έχει ρίσκο. Αν η θερμοκρασία πέσει πολύ, μπορεί να μην μπορέσουν να παράγουν αρκετή θερμότητα για να επιβιώσουν. Είναι μια λεπτή ισορροπία μεταξύ εξοικονόμησης πόρων και διατήρησης της ζωής.
Ο Ρόλος του Μελισσοκόμου: Βοηθός, Όχι Σωτήρας
Βέβαια, πολλές μέλισσες σήμερα ζουν σε κυψέλες που φροντίζουν μελισσοκόμοι. Τι κάνουν οι άνθρωποι για να βοηθήσουν;
Μόνωση και Προστασία
Οι υπεύθυνοι μελισσοκόμοι μπορούν να προσθέσουν επιπλέον μόνωση στην εξωτερική επιφάνεια της κυψέλης – πράγμα που μειώνει την ενεργειακή ζήτηση των μελισσών. Σκεφτείτε το σαν να προσθέτετε μια κουβέρτα στο σπίτι τους.
Επίσης, μπορούν να μειώσουν τις ανοίξεις της κυψέλης (αλλά όχι να τις κλείσουν εντελώς!) για να περιορίσουν τα ρεύματα αέρα που μπορεί να ψύχουν τον σμήνο.
Τα Αποθέματα: Το Κλειδί της επιβίωσης
Το πιο σημαντικό πράγμα που μπορεί να κάνει ένας μελισσοκόμος είναι να διασφαλίσει ότι η κυψέλη έχει επαρκή αποθέματα μελιού πριν έρθει ο χειμώνας. Αν οι μέλισσες έχουν αρκετό καύσιμο, τα υπόλοιπα τα αναλαμβάνουν μόνες τους.
Ορισμένοι μελισσοκόμοι προσφέρουν και συμπληρωματική τροφή (σιρόπι ζάχαρης ή ειδικά παρασκευάσματα) αν τα αποθέματα είναι χαμηλά. Αλλά αυτό είναι έκτακτη λύση – το μέλι είναι πάντα το καλύτερο.
Η Παρέμβαση εχει ορια
Σημαντικό είναι να καταλάβουμε ότι οι μελισσοκόμοι δεν θερμαίνουν τις κυψέλες με τεχνητά μέσα. Η προσθήκη εξωτερικής θερμότητας (π.χ. με αντιστάσεις) μπορεί στην πραγματικότητα να βλάψει – αλλάζει το φυσικό σύστημα ρύθμισης των μελισσών και μπορεί να τις μπερδέψει, οδηγώντας σε πρόωρη δραστηριότητα που σπαταλά τα αποθέματα.
Οι Μέλισσες στην εΕποχή της κλιματικής αλλαγής
Μια αναπάντεχη συνέπεια της κλιματικής αλλαγής είναι ότι οι χειμώνες γίνονται πιο απρόβλεπτοι παρά απλώς πιο ήπιοι. Αυτό δημιουργεί νέες προκλήσεις για τις μέλισσες.
Η Ψευδαίσθηση της ανοιξης
Όταν υπάρχουν θερμές περίοδοι τον χειμώνα, οι μέλισσες μπορεί να μπερδευτούν και να αρχίσουν να γεννούν νωρίς ή να σπάσουν τον σμήνο για να αναζητήσουν τροφή. Αν ακολουθήσει ξαφνικά ψύχος, μπορεί να βρεθούν αδύναμες και χωρίς αρκετά αποθέματα για να αντιμετωπίσουν το υπόλοιπο του χειμώνα.
Οι Νέες απειλές
Επίσης, οι ηπιότεροι χειμώνες επιτρέπουν σε παράσιτα και ασθένειες (όπως το βαρρόα) να επιβιώνουν καλύτερα, δημιουργώντας επιπλέον πίεση στους πληθυσμούς των μελισσών.
Μαθήματα από τις μέλισσες: Τι μπορούμε να μάθουμε;
Το σύστημα χειμερινής επιβίωσης των μελισσών μας διδάσκει πολλά – όχι μόνο για τη βιολογία, αλλά και για τη μηχανική, τη συνεργασία και την αειφορία.
Συνεργασία χωρίς ιεραρχία
Οι μέλισσες μας δείχνουν ότι η αποτελεσματική συνεργασία δεν χρειάζεται απαραίτητα αυστηρή ιεραρχία ή μικροδιαχείριση. Μερικές φορές, απλοί κανόνες και τοπική ανταπόκριση μπορούν να οδηγήσουν σε εκπληκτικά αποτελέσματα.
Αποδοτικότητα και προγραμματισμός
Η προετοιμασία των μελισσών – συλλέγοντας αποθέματα όλο το καλοκαίρι – μας υπενθυμίζει τη σημασία του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Δεν περιμένουν τον χειμώνα να έρθει για να ανησυχήσουν.
Βιομιμητική τεχνολογία
Οι μηχανικοί μελετούν το σύστημα θερμορύθμισης των μελισσών για να αναπτύξουν νέες τεχνολογίες κτιρίων που είναι πιο ενεργειακά αποδοτικές. Φανταστείτε κτίρια που ρυθμίζουν τη θερμοκρασία τους όπως μια κυψέλη – χωρίς τεράστιους κλιματισμούς και συστήματα θέρμανσης!
Το Μέλλον της κυψέλης
Καθώς αλλάζει το κλίμα και αντιμετωπίζουμε νέες περιβαλλοντικές προκλήσεις, η ικανότητα των μελισσών να προσαρμόζονται θα δοκιμαστεί όπως ποτέ άλλοτε στην εξελικτική τους
Αλλά αν υπάρχει κάτι που μας έχουν δείξει αυτά τα εκπληκτικά έντομα, είναι ότι η ευελιξία και η συνεργασία είναι δυνατές ακόμα και σε μια κοινότητα που αποτελείται από χιλιάδες άτομα με απλό νευρικό σύστημα.
Οι μέλισσες επιβίωσαν από εποχές που ο άνθρωπος ήταν απλά μια ιδέα στο μυαλό της εξέλιξης. Έχουν περάσει από παγετώνες, ηφαιστειακούς χειμώνες και αμέτρητες κλιματικές αλλαγές. Και κάθε φορά, βρίσκουν τρόπους να προσαρμοστούν.
Το ερώτημα για εμάς – τους ανθρώπους – είναι αν μπορούμε να δείξουμε την ίδια ευφυΐα και προνοητικότητα στο δικό μας σύστημα επιβίωσης.
Συμπέρασμα
Η επιβίωση 20.000 μελισσών στους -20°C χωρίς κεντρική θέρμανση δεν είναι μαγεία – είναι μια εκπληκτική συνδυασμός εξελικτικής μηχανικής, ομαδικής νοημοσύνης και πρακτικής προνοητικότητας.
Από τη δημιουργία του χειμερινού σμήνου με τους θερμάστριες μέλισσες που λειτουργούν ως ζωντανά καλοριφέρ, μέχρι την έξυπνη αρχιτεκτονική της κηρήθρας και τη συνεχή ανταλλαγή θέσεων που διασφαλίζει ότι καμία μέλισσα δεν παγώνει – όλα είναι μέρος ενός συστήματος που έχει τελειοποιηθεί σε εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης.
Η επόμενη φορά που θα δείτε ένα βάζο μέλι, σκεφτείτε το όχι μόνο ως ένα γλυκό λιχουδιό – αλλά ως το καύσιμο επιβίωσης ενός ολόκληρου μικρόκοσμου που αντέχει στις πιο σκληρές συνθήκες που η φύση μπορεί να προσφέρει.
Οι μέλισσες μάς θυμίζουν ότι μερικές φορές η καλύτερη τεχνολογία δεν είναι αυτή που εφευρίσκουμε, αλλά αυτή που ήδη υπάρχει στη φύση – περιμένοντας απλά να την προσέξουμε.
Συχνές Ερωτήσεις
1. Τι θα συμβεί αν οι μέλισσες δεν έχουν αρκετό μέλι για τον χειμώνα;
Αν τα αποθέματα μελιού εξαντληθούν πριν το τέλος του χειμώνα, η κυψέλη κινδυνεύει με αποδεκατισμό ή ακόμα και πλήρη εξαφάνιση. Οι μέλισσες δεν μπορούν να παράγουν αρκετή θερμότητα χωρίς καύσιμο, και η θερμοκρασία του σμήνου πέφτει επικίνδυνα. Γι’ αυτό οι υπεύθυνοι μελισσοκόμοι ελέγχουν τακτικά τα αποθέματα και παρέχουν συμπληρωματική τροφή όταν χρειάζεται – ιδανικά πριν γίνει πολύ αργά.
2. Μπορούν οι μέλισσες να επιβιώσουν σε ακόμα πιο κρύα κλίματα, όπως στον Αρκτικό Κύκλο;
Η κοινή μέλισσα του μελιού (Apis mellifera) έχει όρια στην ανοχή της στο ψύχος. Ενώ μπορεί να επιβιώσει σε θερμοκρασίες μέχρι και -40°C για σύντομα διαστήματα, οι μακροχρόνιοι, ακραίοι χειμώνες του Αρκτικού Κύκλου θα απαιτούσαν τόσο τεράστια ποσά μελιού που καθίσταται μη βιώσιμο. Επίσης, το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι μόνο το ψύχος, αλλά η διαθεσιμότητα λουλουδιών το καλοκαίρι για συλλογή νέκταρ – κάτι που περιορίζεται στις πολικές περιοχές.
3. Πώς ξέρουν οι μέλισσες πότε να σχηματίσουν τον χειμερινό σμήνο;
Οι μέλισσες ανταποκρίνονται σε πολλαπλούς περιβαλλοντικούς παράγοντες: τη μείωση της θερμοκρασίας, τη συντόμευση των ημερών (λιγότερο φως), και την έλλειψη φρέσκου νέκταρ. Όταν η θερμοκρασία πέσει συνεχόμενα κάτω από 10-15°C, αρχίζουν αυτόματα να συγκεντρώνονται σε πιο συμπαγείς μάζες. Δεν χρειάζεται εντολή – είναι ένστικτο που έχει αναπτυχθεί εξελικτικά.
4. Παράγουν οι μέλισσες μέλι και τον χειμώνα;
Όχι. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, οι μέλισσες δεν πετούν έξω για να συλλέξουν νέκταρ – απλά επειδή δεν υπάρχουν λουλούδια σε άνθιση. Επομένως, δεν παράγουν νέο μέλι. Αντίθετα, καταναλώνουν τα αποθέματα που συγκέντρωσαν κατά τη διάρκεια της άνοιξης, του καλοκαιριού και του φθινοπώρου. Ουσιαστικά, ο χειμώνας είναι περίοδος “κατανάλωσης” και “επιβίωσης”, όχι παραγωγής.
5. Τι συμβαίνει με τις μέλισσες που πεθαίνουν μέσα στον σμήνο τον χειμώνα;
Οι μέλισσες έχουν ένα εντυπωσιακό σύστημα διαχείρισης των νεκρών. Ακόμα και τον χειμώνα, υπάρχουν “νεκροθάφτριες” – εργάτριες που αφαιρούν τα νεκρά άτομα από το σμήνο και τα τοποθετούν στην είσοδο της κυψέλης ή έξω από αυτήν. Αυτή η συμπεριφορά είναι κρίσιμη για την υγιεινή της κολωνίας, αφού τα νεκρά σώματα μπορούν να είναι εστίες μόλυνσης. Βέβαια, σε πολύ σκληρούς χειμώνες, οι νεκρές μέλισσες μπορεί να μείνουν στο πάτωμα της κυψέλης μέχρι να έρθει πιο ήπιος καιρός και να μπορέσουν να τις αφαιρέσουν.
