Το Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης είναι το δεύτερο αναγνωρισμένο ελληνικό μέλι, μετά το Μέλι Ελάτης Μαινάλου Βανίλια ΠΟΠ.

Η καταχώρηση για το Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης ως προϊόν ΠΟΠ επικυρώθηκε με τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2017/1555, της 12ης Σεπτεμβρίου 2017.

Ιστορικά στοιχεία
Η Κρήτη κατακλύζεται από μύθους και μαρτυρίες που αποδεικνύουν τη σπουδαιότητα της μελισσοκομίας στο νησί. Σύμφωνα με τον μύθο, εκεί κατέφυγε η ετοιμόγεννη θεά Ρέα, κόρη της γης, για να φέρει στον κόσμο του Δία και να τον προστατεύσει από τον παιδοκτόνο Κρόνο. Ο Δίας μεταφέρθηκε στο ιερό σπήλαιο στο όρος Ίδη και ανατέθηκε η διατροφή του στη νύμφη Μέλισσα. Η Μέλισσα ήταν κόρη του βασιλιά της Κρήτης Μελισσέα και είναι αυτή που δίδαξε στους ανθρώπους τη μελισσοκομία.
Η μελισσοκομία αναπτύχθηκε πολύ νωρίς στην Κρήτη, όπως αποδεικνύεται από τις πήλινες κυψέλες της Μινωικής εποχής (3400 π. Χ.), οι οποίες βρέθηκαν στις ανασκαφές που έγιναν στη Φαιστό και στην Κνωσό. Το νησί από τα πανάρχαια χρόνια ήταν σκεπασμένο με αρωματικά φυτά. Το παραγόμενο κρητικό μέλι που ήταν ξεχωριστό και λόγω της φυσικής ανάμιξης πευκόμελου με θυμάρι εξαγόταν αρχικά στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και λίγο αργότερα στην Τρίπολη, τη Βενετία, την Κωνσταντινούπολη και όλες σχεδόν τις γωνιές της Ενετικής ή Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Περιγραφή προϊόντος
Το Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης αποτελεί φυσική ανάμιξη θυμαρίσιου μελιού με πευκόμελο, παράγεται στην Κρήτη και προκύπτει από την ιδιαίτερη διαχείριση των μελισσιών ή και τη συνύπαρξη όψιμα ανθισμένων θυμαριών με τις μελιτοεκκρίσεις που προέρχονται από το έντομο Marchalina hellenica L., το οποίο παρασιτεί κυρίως στην τραχεία (Pinus brutia Ten) και χαλέπιο πεύκη (Pinus halepensis Mill).
To Πευκοθυμαρόμελο δεν έχει το εντυπωσιακό χρώμα, τη διαύγεια και την λαμπερότητα του θυμαρίσιου μελιού, ούτε και τη «θολούρα» που διακρίνει τα πευκόμελα, αλλά ένα ενδιάμεσο χρωματισμό. Η γλυκύτητα, η διάρκεια της γεύσης, η ένταση και η σταθερότητα του αρώματος στο Πευκοθυμαρόμελο είναι μέτρια. Στο άρωμά του διακρίνονται τόνοι
λουλουδιών, ασθενές άρωμα ξύλου και ρητίνης. Η οσμή του είναι μέτριας έντασης με ελαφρά αίσθηση φρούτων και κεριού. Συγκριτικά με το πευκόμελο παρουσιάζει υψηλότερη οξύτητα, διάρκεια γεύσης και εντονότερο άρωμα λουλουδιών, ασθενέστερο όμως άρωμα ξύλου και ρητίνης. Η ανάμιξη του θυμαρίσιου μελιού με το πευκόμελο έχει ως αποτέλεσμα μια ενδιάμεση κατάσταση που σε κάθε περίπτωση το διατηρεί ρευστό τουλάχιστο 12 μήνες από την ημέρα συλλογής του.

Φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του Πευκοθυμαρόμελου
Το Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης διακρίνεται από τα παρακάτω φυσικοχημικά χαρακτηριστικά:
Η ηλεκτρική αγωγιμότητα, η οποία είναι μεγαλύτερη από 0,600 mS/cm το διακρίνει από το θυμαρίσιο μέλι, του οποίου η αγωγιμότητα δεν ξεπερνά το 0,600 και ξεκινά από χαμηλότερα επίπεδα από εκείνα του πευκόμελου (≥0,9). Το άθροισμα γλυκόζης και φρουκτόζης (≥50%) το τοποθετεί ανάμεσα στα ανθόμελα (≥60%) και μέλια μελιτώματος (≥45%). Οι συγκεντρώσεις της σουκρόζης (≤3%), της υγρασίας (≤17%) και η HMF -Hydroxymethylfurfural υδροξυμεθυλοφουρφουράλη- (≤25mg/kg) χαρακτηρίζουν προϊόν με αυστηρά ποιοτικά κριτήρια.
Το κύριο και καθοριστικό είδος γυρεοκόκκου είναι το θυμάρι ή ο θύμος (Coridothymus capitatus (L.) Reichenb. fil. –συνών. Thymus capitatus (L.) Hoffmanns & Link), το οποίο απαντάται σε όλα τα δείγματα μελιού με οργανοληπτικά χαρακτηριστικά Πευκοθυμαρόμελου σε ποσοστό μεγαλύτερο ή ίσο από 10%. Σε αρκετά δείγματα εμφανίζονται γυρεόκοκκοι θυμαριού σε ποσοστά που πιθανόν να ξεπεράσουν το όριο 18% του αμιγούς θυμαρίσιου μελιού. Παράλληλα με τους γυρεόκοκκους θυμαριού, το Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης χαρακτηρίζεται από μεγάλο αριθμό γυρεοκόκκων που κυμαίνεται από 15 έως 20 διαφορετικά είδη στο κάθε δείγμα, δίνοντας χαρακτηριστικούς συνδυασμούς συνοδευτικών γυρεοκόκκων ενδεικτικών της κρητικής φύσης. Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι εντοπίζονται σε χαμηλά ποσοστά και γυρεόκοκκοι πεύκου και άλλων ανεμόφιλων ειδών, όπως κυπαρισσιού.

Οριοθετημένη γεωγραφική ζώνη
Η οριοθετημένη γεωγραφικά περιοχή, εντός της οποίας πραγματοποιείται η παραγωγή του Πευκοθυμαρόμελο, περιλαμβάνει ολόκληρη την Κρήτη.
Αποδεικτικά στοιχεία ότι το γεωργικό προϊόν ή το τρόφιμο κατάγεται από την οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή.
Ιχνηλασιμότητα: Οι δύο Μελισσοκομικοί Συνεταιρισμοί και οι τρεις Σύλλογοι που αντιπροσωπεύουν όλους τους Νομούς της Κρήτης και έχουν ως μέλη τους μεγάλο αριθμό μελισσοκόμων, κυρίως επαγγελματιών. Οι φορείς αυτοί εγκαθιστούν σύστημα αυτοελέγχου για την παρακολούθηση και ανίχνευση της προέλευσης του προϊόντος, το οποίο ακολουθεί τα παρακάτω στάδια:
α) Ο κάθε ένας από τους φορείς αυτούς καταγράφει τα μέλη του, τα οποία επιθυμούν να συνεργαστούν για την παραγωγή Πευκοθυμαρόμελου ΠΟΠ Κρήτης. Η καταγραφή περιλαμβάνει για κάθε μελισσοκόμο τον αριθμό μελισσιών, τις μετακινήσεις
μελισσιών που κάνει κάθε έτος, τις περιοχές που μετακινεί τα μελίσσια, την περίπου ετήσια παραγωγή, τους μελισσοκομικούς χειρισμούς που εφαρμόζει, την τροφοδότηση των μελισσιών με ζάχαρη (εποχή και ποσότητα) και την εφαρμογή θεραπευτικών ουσιών (είδος σκευάσματος και χρόνος επέμβασης).
β) Το συγκεντρωμένο μέλι αναλύεται όσον αφορά τα ποιοτικά χαρακτηριστικά που καθορίστηκαν για το Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης με ευθύνη του παραγωγού.
γ) Ο παραγωγός-μελισσοκόμος ενημερώνει τους υπογράφοντες μελισσοκομικούς φορείς για την ποσότητα μελιού που διαθέτει και το οποίο πληροί τις προδιαγραφές του Πευκοθυμαρόμελου Κρήτης ΠΟΠ.
δ) Οι μελισσοκομικοί φορείς παραχωρούν στον μελισσοκόμο το ειδικό σήμα που ανταποκρίνεται στην ποσότητα μελιού που διαθέτει ο παραγωγός. Παραχωρεί επίσης κωδικό αριθμό που χαρακτηρίζει κάθε παρτίδα παραγωγής μελιού, τον τόπο παραγωγής και τον αύξοντα αριθμό μητρώου του μελισσοκόμου. Για παράδειγμα ο κωδικός αριθμός 10151241 αφορά δείγμα μελιού το οποίο τρυγήθηκε τον Οκτώβριο μήνα (10) του έτους 2015 (15), από το νομό Χανίων (1) και τον μελισσοκόμο με αριθμό μητρώου 241.
ε) Ο παραγωγός-μελισσοκόμος προωθεί το μέλι το οποίο διαθέτει με τα καθορισμένα ποιοτικά κριτήρια, σε συσκευαστήρια, τα οποία διαθέτουν άδεια/καταχώρηση για την εγκατάσταση συσκευασίας μελιού σύμφωνα με την ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία.
στ) Το μέλι κάθε μελισσοκόμου τυποποιείται με τη δική του ετικέτα και φέρει την εμπορική ονομασία και τα στοιχεία του παραγωγού, τα στοιχεία του συσκευαστηρίου, όλες τις απαραίτητες ενδείξεις που απαιτούνται από την ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία, τον αριθμό παρτίδας που ανταποκρίνεται στο συγκεκριμένο αποθηκευμένο μέλι, το ειδικό σήμα και τον
κωδικό αριθμό του μελισσοκομικού φορέα.
ζ) Το έτοιμο προϊόν, αμέσως μετά την επεξεργασία του, αναλύεται όσο αφορά την HMF και το ένζυμο διαστάση και με βάση τα αποτελέσματα καθορίζεται και η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας.
η) Μεμονωμένοι μελισσοκόμοι και οι επιχειρήσεις που αγοράζουν, τυποποιούν και μεταπωλούν το μέλι με προστατευόμενη ονομασία Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης, προμηθεύονται το ειδικό σήμα από τους μελισσοκομικούς φορείς Κρήτης και διατηρούν την αυτοτέλειά τους. Οφείλουν επίσης να εγκαταστήσουν σύστημα αυτοελέγχου, στο οποίο να γίνεται εφικτή η ιχνηλασιμότητα του προϊόντος.
θ) Οι φορείς των μελισσοκόμων ενημερώνουν τον οργανισμ ελέγχου για τους λεπτομερείς κανόνες διανομής των ετικετών. Οι παραπάνω κανόνες δεν επιτρέπεται να επιφέρουν διακριτική μεταχείριση έναντι των παραγωγών που παράγουν Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης σύμφωνα με τις προδιαγραφές αλλά δεν είναι μέλη των φορέων.

Μέθοδος παραγωγής
Το παραγόμενο Πευκοθυμαρόμελο είναι φυσική ανάμιξη, η οποία προέρχεται είτε από τη συνύπαρξη όψιμα ανθισμένων θυμαριών του είδους Coridothymus capitatus με τις μελιτοεκκρίσεις του πεύκου είτε από τον ιδιαίτερο τρόπο εκμετάλλευσης των μελισσιών που ασκούν οι Κρήτες μελισσοκόμοι.
Συγκεκριμένα, τους μήνες Ιούνιο-Αύγουστο η πλειονότητα των μελισσιών στην Κρήτη μεταφέρεται στους θυμαρότοπους,που καλύπτουν τις περισσότερες περιοχές (Νότιο και Βόρειο Ρέθυμνο, Xώρα Σφακίων, Ψηλορείτης, Λευκά Όρη, Ομαλός, Ακρωτήρι, Ν. Λασιθίου, Ιεράπετρα, Σητεία και άλλες περιοχές).
Στα στεφάνια του γόνου το θυμαρίσιο μέλι παραμένει γιατί οι μελισσοκόμοι δεν τρυγάνε πλαίσια με γόνο. Αργότερα, όταν τα μελίσσια μεταφερθούν στα πεύκα, για να εκμεταλλευτούν τις μελιτώδεις εκκρίσεις, από το έντομο M. hellenica L., ο γόνος περιορίζεται λόγω απουσίας γύρης και φυσικού ενστίκτου των μελισσών και οι κηρήθρες με τα στεφάνια θυμαρίσιου μελιού συμπληρώνονται με πευκόμελο. Ο πρώτος τρύγος από τα μελίσσια αυτά προέρχεται από την ανάμιξη του θυμαρίσιου μελιού και του πευκόμελου και το προϊόν είναι γνωστό ως ΠΕΥΚΟΘΥΜΑΡΟΜΕΛΟ (PEFKOTHYMAROΜΕLΟ) ενώ ο δεύτερος τρύγος δίνει το καθαρό πευκόμελο.
H παραμονή του θυμαρίσιου μελιού στις κηρήθρες και η μετέπειτα φυσική ανάμιξή του με το πευκόμελο, αποτελούν μία πάγια τοπική μέθοδο παραγωγής ενός ξεχωριστού προϊόντος. Πευκοθυμαρόμελο συλλέγεται επίσης και σε αρκετές περιοχές της Κρήτης (Βορίζια, Γέργερη, Σελάκανο, Ανώπολη κ.ά.) όπου το όψιμο θυμάρι ανθίζει παράλληλα με τις μελιτώδεις εκκρίσεις του πεύκου με αποτέλεσμα οι μέλισσες να συλλέγουν ταυτόχρονα μελιτώδεις εκκρίσεις του M. hellenica και νέκταρ θυμαριού. Οι μελισσοκόμοι κατά την εξαγωγή μελιού τρυγούν τις κηρήθρες με το λιγότερο δυνατό κάπνισμα των μελισσών και όταν τουλάχιστο τα ¾ των κελιών είναι σφραγισμένα. Τα μέλι εξάγεται με φυγοκέντριση με χειροκίνητο ή ηλεκτρικό μελιτοεξαγωγέα. Η διαύγαση του μελιού γίνεται σε δεξαμενές καθίζησης. Ο αφρός αφαιρείται προσεκτικά μετά τη διαύγαση και τα δοχεία συσκευασίας γεμίζουν καλά μέχρι επάνω, ώστε να μη μένει αέρας στο ενδιάμεσο κενό.
Το μέλι δε θερμαίνεται σε κανένα στάδιο εξαγωγής ή επεξεργασίας του σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες από 45 ο C. Η μελισσοκομική βούρτσα, το μαχαίρι απολεπισμού, ο μελιτοεξαγωγέας, τα φίλτρα, τα δοχεία μεταφοράς και διατήρησης του μελιού και όλα τα σκεύη τα οποία χρησιμοποιούνται για τον τρύγο και τη συντήρηση του προϊόντος καθαρίζονται με ζεστό νερό και κατάλληλα απορρυπαντικά για σκεύη τροφίμων.

Διατροφή & φροντίδα μελισσοσμηνών
Η χορήγηση τροφής στις μέλισσες (τροφοδότηση), πραγματοποιείται μόνο για λόγους επιβίωσης των μελισσιών και σταματά τουλάχιστον ένα μήνα πριν την ανθοφορία ή τη μελιτοέκκριση και κατά την περίοδο συγκομιδής του μελιού.
Η τροφοδότηση γίνεται κατά τη χειμερινή περίοδο, όταν θα έχει ολοκληρωθεί ο τρύγος του μελιού και κρίνεται απαραίτητη για την επιβίωση των μελισσιών. Οι μελισσοκόμοι τροφοδοτούν τα μελίσσια με σιρόπι ζάχαρης από ζαχαρότευτλα, ζαχαροζύμαρο και πρωτεϊνικές τροφές (γυρεόπιτες), όταν δεν υπάρχει στη φύση διαθέσιμη τροφή (νέκταρ, γύρη). Οι μελισσοτροφές πιθανόν να προέρχονται και από περιοχές εκτός της γεωγραφικής περιοχής από την οποία λαμβάνεται το μέλι. Σε κάθε περίπτωση η ποιότητα του μελιού δεν επηρεάζεται από την τροφοδότηση των μελισσιών. Τα χειμερινά αποθέματα δεν αναμιγνύονται με το μέλι.
Οι παραγωγοί ανανεώνουν τις κηρήθρες κάθε τρία με τέσσερα χρόνια. Η φύλαξη των κηρηθρών γίνεται σε χαμηλές θερμοκρασίες. Δε χρησιμοποιούνται χημικά σκευάσματα για την προστασία των κηρηθρών στην αποθήκη από το έντομο Galleria mellonella (κηρόσκωρος). Είναι όμως δυνατή η χρησιμοποίηση του Bacillus thurigiensis. To παραγόμενο μέλι είναι απαλλαγμένο από ανιχνεύσιμες συγκεντρώσεις χημικών ουσιών.
Η πρόληψη και η θεραπεία των ασθενειών γίνεται με ενδυνάμωση των μελισσιών, μέτρα υγιεινής και αν χρειαστεί με τη χρήση φιλικών ουσιών, όπως είναι η θυμόλη, το γαλακτικό και οξαλικό οξύ, καθώς επίσης και τα εκχυλίσματα φυτών. Για την αντιμετώπιση του παρασιτικού ακάρεος βαρρόα (Varroa destructor), χρησιμοποιούνται μόνο εγκεκριμένα σκευάσματα με ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να μην ανιχνεύονται στο τελικό προϊόν υπολείμματα ακαρεοκτόνων ουσιών (με όριο αναλυτικού προσδιορισμού 10 μg/kg). Δε χρησιμοποιούνται αντιβιοτικά ή χημικά θεραπευτικά μέσα για καμιά άλλη ασθένεια των μελισσών.

Συσκευασία – Συντήρηση
Η συσκευασία πρέπει να πραγματοποιείται εντός της νήσου Κρήτης. Η υποχρέωση αυτή έχει επιβληθεί προκειμένου να εξασφαλιστεί η καλή ποιότητα του προϊόντος, καθώς και η παρακολούθηση και ο έλεγχος της προέλευσής του. Η απαίτηση να πραγματοποιείται η συσκευασία εντός της οριοθετημένης γεωγραφικής περιοχής αποσκοπεί στη μείωση του κινδύνου ανάμιξης του μελιού με άλλα μέλια ή της καταχρηστικής χρήσης της ονομασίας του κατά την πώληση άλλων μελιών. Με το σύστημα αυτοελέγχου που έχουν εγκαταστήσει οι φορείς των μελισσοκόμων ελέγχουν την ποσότητα παραγωγής, την ποιότητα και τη διάθεση του προϊόντος. Με βάση τον αριθμό των μελισσών θα υπολογίζεται η ποσότητα του παραγόμενου προϊόντος, θα διατίθεται ο συγκεκριμένος αριθμός ετικετών και θα ελέγχεται η προέλευση και η ποιότητά του.
Τα αυστηρά του ποιοτικά κριτήρια και ιδιαίτερα η χαμηλή περιεκτικότητα σε HMF (≤ 25 mg/Kg) δεν επιτρέπουν την παραμονή του προϊόντος για μεγάλο χρονικό διάστημα σε αποθήκες μακριά από το σημείο παραγωγής λόγω των αλλοιώσεων που υφίσταται (αύξηση HMF, μείωση δράσης του ενζύμου διαστάση).

Ειδικοί κανόνες επισήμανσης σχετικά με το συγκεκριμένο προϊόν
Στην ετικέτα του προϊόντος παράλληλα με τις απαιτήσεις της ενωσιακής και εθνικής νομοθεσίας, θα υπάρχει και ειδικό σήμα, το οποίο θα διανέμεται μέσω των συλλόγων και συνεταιρισμών που αναγράφονται στην αίτηση καταχώρησης καθώς επίσης και κωδικός αριθμός που θα χαρακτηρίζει κάθε μελισσοκόμο παραγωγό. Στο σήμα θα φαίνονται οι μέλισσες των Μαλίων, οι οποίες περιβάλλονται από αστέρια και την ένδειξη «ΠΕΥΚΟΘΥΜΑΡΟΜΕΛΟ ΚΡΗΤΗΣ ΠΟΠ».
Ο κωδικός αριθμός θα χαρακτηρίζει τον κωδικό παρτίδας, τον τόπο παραγωγής και τον αύξοντα αριθμό μητρώου του παραγωγού.
Οι σύλλογοι και συνεταιρισμοί της αίτησης καταχώρησης ενημερώνουν τον οργανισμό ελέγχου για τους λεπτομερείς κανόνες διανομής των ετικετών.
Με το σύστημα ενιαίας επισήμανσης επιδιώκεται να εξασφαλιστεί η επιθυμητή ποιότητα και η ιχνηλασιμότητα του προϊόντος.

Δρ Νικόλαος Παστρωμάς Κτηνίατρος, Phd, Msc, Τμήμα Επιθεωρήσεων & Ελέγχων, Διεύθυνση Πιστοποίησης & Προδιαγραφών

Πληροφορίες: Τμήμα Επιθεωρήσεων & Ελέγχων, Διεύθυνση
Πιστοποίησης & Προδιαγραφών, Γενική Διεύθυνση Διασφάλισης
Ποιότητας Αγροτικών Προϊόντων, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ
Κουρτίδου 56-58 & Νιρβάνα, 111 45 Αθήνα, τηλ.: 210 839 2188,
e-mail: npastrovet@yahoo.gr