Το Ελληνικό μέλι είναι γνωστό από την αρχαιότητα, ενώ τα τελευταία χρόνια παρουσιάζεται ένα διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον του ρόλου του στη παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή,αλλά και της φαρμακολογικής χρήσης του σε θεραπείες βακτηριακών λοιμώξεων.
Η πρόπολη είναι μια ρητινώδης ύλη, την οποία παράγουν οι μέλισσες. Περιέχει κολλώδεις ουσίες προερχόμενες από διάφορα φυτά αναμεμιγμένες με κηρούς και άλλα εκκρίματα της μέλισσας. Η χρησιμοποίηση της πρόπολης στην παραδοσιακή ιατρική είναι γνωστή ήδη από το 3000 π.Χ. στην Αίγυπτο. Η χημική σύσταση της Ελληνικής πρόπολης καθώς και οι φαρμακολογικές της ιδιότητες δεν έχουν ποτέ μελετηθεί. Στα πλαίσια συστηματική μελέτης της χημικής σύστασης και των βιολογικών δράσεων μελιών και πρόπολης, ανακοινώνουμε την επιστημονική δουλειά που αφορά χημικές αναλύσεις, βιολογικές δράσεις, επικεντρωμένες σε εκείνες των αντιμικροβιακών και αντιοξειδωτικών, 49 μελιών (μονο- και πολυ καλλιεργειών) από 30 διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας.
Ανάμεσα στα αποτελέσματα που συγκεντρώθηκαν ήταν και η ανίχνευση και απομόνωση της χημικής ουσίας 3-hydroxy-4-phenyl-2-butanone σε 5 από τα 40 μελετηθέντα δείγματα, μελιών. Η χημική ουσία αυτή δεν έχει ανιχνευθεί ποτέ μέχρι σήμερα σε κανένα είδος μελιού παγκοσμίως, και σε κανένα φυτό της Ελληνικής χλωρίδας, ενώ ως φυσικό προϊόν έχει βρεθεί προηγούμενα στα πτητικά συστατικά δύο αρωματικών φυτών της Ιαπωνίας και Μαλαισίας.
Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο, εμφανίζεται σε ότι αφορά την μελέτη δειγμάτων Ελληνικών θυμαρίσιων μελιών. Συγκεκριμένα 10 δείγματα θυμαρίσιων μελιών, από 8 διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, εμφάνισαν ένα συγκεκριμένο χημικό προφίλ που χαρακτηριζόταν από την ύπαρξη μιάς τριόλης, χαρακτηριστικής χημικής ουσίας, που μετά από απομόνωση ταυτοποιήθηκε με φασματοσκοπικές μεθόδους. Η τριόλη αυτή, εμφανίσθηκε στα δείγματα με την μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε γυρεόκοκκους Thymus sp. και σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα μελέτες μας, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ασφαλής δείκτης φυτική προέλευσης θυμαρίσιων Ελληνικών μελιών, υψηλής περιεκτικότητας σε θυμάρι.
Στο δεύτερο μέρος της επιστημονικής αυτής μελέτης, έγινε απομόνωση, καθορισμός δομής και βιολογικοί έλεγχοι των φυσικών προϊόντων από Ελληνική πρόπολη. Δείγμα πρόπολης που συλλέχθηκε από την περιοχή της Πρέβεζας, εκχυλίσθηκε αντίστοιχα με τα μέλια. Από τα εκχυλίσματα αυτά απομονώθηκαν διάφορες διτερπενικές και φαινολικές ενώσεις, όπως: πινοστρομπίνη χαλκόνη, τοταρόλη, μανοόλη, ισοκουπρεσσικό οξύ, 13-επικουπρεσσικό οξύ, αγκαθοδιόλη, 13-επι-τορουλοσόλη, ισοαγκαθολάλη, βενζοϊκό οξύ, καφεϊκό οξύ και p-κουμαρικό οξύ. Από τα συστατικά που απομονώθηκαν, η αγκαθοδιόλη (1) και η 13- επι-τορουλοσόλη (2) δεν έχουν ξαναπεριγραφεί ως συστατικά πρόπολης.
Ολα τα μελετηθέντα δείγματα μελιών, πρόπολης καθώς και οι απομονωμένες ουσίες τους, ελέγχθηκαν για τις βιολογικές τους δράσεις και συγκεκριμένα εμφάνισαν υψηλή αντιμικροβιακή δράση έναντι 6 πρότυπων Gram(+) βακτηρικών στελεχών (S. aureus, S. epidermidis, E. coli, P. aeruginosa, K. pneumoniae, E. cloaceae), ), δύο παθογόνων
βακτηρίων της στοματικής κοιλότητας (S.mutans, S.viridans) έναντι των περισσοτέρων από 17 κλινικά ανθεκτικά βακτηριακά στελέχη, και των ανθρωπαθογόνων μυκήτων (C. albicans, C. tropicalis, and C. glabrata). Για τους αντιμικροβιακούς ελέγχους χρησιμοποιήθηκαν οι μέθοδοι διάχυσης (disc diffusion και hole-plate ) , καθώς και η μέθοδος διάλυσης για τις καθαρές χημικές ουσίες (την υδρόξυκετόνη και την τριόλη) όπου ειδικά αυτές εμφάνισαν ΜΙCτιμές 0.15-3.2mg/mL and 0.04-2.1mg/mL αντίστοιχα.
Μελέτες για ανεύρεση και άλλων ουσιών δακτυλικών αποτυπωμάτων, καθώς και περαιτέρω βιολογικών δράσεων (αντιοξειδωτικών, αντιφλεγμονωδών, επουλωτικών και αντιγηραντικών) Ελληνικών μελιών, πρόπολης και βασιλικού πολτού, μέσω ερευνητικών προγραμμάτων και Διδακτορικών Διατριβών που διεξάγονται στο Εργαστήριο Φαρμακογνωσίας-Χημείας Φυσικών Προϊόντων, του Φαρμακευτικού Τμήματος του Παν/μίου Αθηνών, βρίσκονται σε εξέλιξη.
Μελέτη της Δρ. Iωάννας .B. Χήνου
Καθηγήτρια, Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Φαρμακευτικό Τμήμα, Τομέας Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων
Πηγές:
1o Πανελλήνιο Συνέδριο Μελισσοθεραπείας, ekem.org.gr ,
Μελέτη χημικών συστατικών-Bιολογικές δράσεις Ελληνικών θυμαρίσιων μελιών, Δρ. Iωάννα .B. Χήνου